Tag: Rak Baśń o wężowym sercu albo wtóre słowo o Jakóbie Szeli

O czym jest ”Baśń o wężowym sercu albo wtóre słowo o Jakóbie Szeli”?

We wrześniu ukazała się trzecia powieść Radosława Raka nakładem wydawnictwa Powergraph ”Baśń o wężowym sercu albo wtóre słowo o Jakóbie Szeli” (https://www.taniaksiazka.pl/basn-o-wezowym-sercu-albo-wtore-slowo-o-jakobie-szeli-radek-rak-p-1289738.html). Chodzi o młodego autora kojarzonego z szeroko pojętą fantazją, choć jednoznaczna próba przypisania jego prozy określonemu gatunkowi skazana jest na niepowodzenie. W książce autor zabiera czytelników w podróż do innego świata z początku XVIII i XIX wieku, docierając do wypełnionego mitami wątku Jakuba Szeli, przywódcy powstania chłopskiego przeciwko polskiej szlachcie.

Kim był Jakub Szela?

W trzeciej powieści Raka Jakub Szela to Kóba, prosty chłop wychowany przez dziadka, podobnie jak sąsiedzi, który pracuje dla szlachty. Historia Szeli nie jest dobrze znana, wiele faktów, zwłaszcza z jego wczesnego życia, jest pełnych luk i niedoszacowań, ale chętnie przytacza się różne wersje wydarzeń z jego młodości. Rak, mając w tej materii bardzo dużo miejsca do pokazania się, zamierza te luki wypełnić na swój sposób, czyli mitem i baśnią.

Jak Szela jest przedstawiony w książce?

Prawdą jest jednak, że Raka nie interesują kluczowe wydarzenia historyczne z udziałem Sheli. Jeśli chodzi o dorastanie, autor pozwala sobie na wyobrażenie i refleksję w postaci opowieści wypełnionych po brzegi magią do tego stopnia, że realizm doskonale łączy się z baśnią. Dowiemy się więc, jak Szela oddała swoje serce pięknej Malwie, która nim gardziła. Dowiemy się, jak Kóba musiała „nieść” swojego konia na ramionach, jak stał się dębem i urodził wielu potomków.

Co jest prawdą w historii Jakuba Szeli?

Czy był bohaterem, który uwolnił uciskanych ludzi z jarzma panów, czy też był zdrajcą narodu i krwiożerczym mordercą? Jego postać na przestrzeni lat była różnie oceniana i w zależności od tego, kto tworzył teksty propagandowe i kulturowe, wszak Szela pojawiał się w Wyspiańskim czy Żeromskim. Książka ”Baśń o wężowym sercu albo wtóre słowo o Jakóbie Szeli” nie próbuje osądzać tego bohatera (jednak z dzisiejszej perspektywy taka ocena nie jest już możliwa).

Wizerunek Galicji w książce

Nie jest to więc opowieść o niesławnej zdobyczy, ale opowieść o galicyjskiej wiosce z początku XIX wieku, z wszystkimi jej kolorami społeczno-kulturowymi, choć wyraźnie ubarwionymi fikcją i na samym dole bardzo realistyczną. Rak świadczy o biedzie, głodzie i nierównościach społecznych w Galicji. Nienawidząc panów, którzy nim gardzą, a faktycznie przyczynili się do śmierci jego dziadka, chłopiec ucieka do lasu.

Zdjęcie utworzone przez freepik - pl.freepik.com
Co warto wiedzieć o książce ”Baśń o wężowym sercu albo wtóre słowo o Jakóbie Szeli”?

Baśń o wężowym sercu albo wtóre słowo o Jakóbie Szeli” napisał Radek Rak, autor, który identyfikuje się jako twórca fantasty. Rakowi udaje się zbudować opowieść z szacunkiem dla wierzeń i legend społeczności, które ożywają w powieści, chociaż autor często mruga do czytelnika, tu i ówdzie tka znak naszych czasów. Czyni to jednak z wdziękiem jako pisarz, nie naruszając równowagi tekstu.

Tło historyczne książki

Każdy, kto uważa, że w Polsce nie ma niewolnictwa, powinien poczytać o ustroju feudalnym lub sięgnąć do książki “Baśni o wężowym sercu”. Chociaż powieść jest fantastyczna, związek między chłopstwem a stanem wyższym został ukazany przez Raka z wiernością realiom tamtych czasów i z dużą precyzją. Czytelnik może napotkać przeróżne myśli, które dają początek niepokojącym analogiom do znanych wydarzeń z bliskiej lub dalekiej historii, co nie powinno dziwić, przecież zawsze jest chłop i jego pan. Konflikt społeczny między bohaterem indywidualnym (Szela) a zbiorowością (chłopstwo) i szlachtą jest już w pełnym rozkwicie przed rozpoczęciem akcji, co nie jest zaskakujące. Na tym to wszystko się jednak nie kończy. Jest to jednak dowód niezwykłej prozy Raka.

Kim był Jakub Szela?

Wiele napisano o Szeli jako jednej z najpotężniejszych postaci w historii i kulturze. Dla jednych był mordercą, rabusiem i diabłem, a dla innych zbawicielem i przywódcą. Często pojawiał się w literaturze. Podobno Jakub Szela:

  • był pierwszym świadomym przywódcą chłopskim,
  • bohater uciskanego ludu,
  • chłopskim król,
  • postanowił zemścić się na panach za poniżenie, niesprawiedliwość, przemoc i okrucieństwo.

Inni mówią, że Szela był tylko marionetką cesarskich urzędników niechętnych polskiej szlachcie, którą postanowił wymordować.

Dlaczego to taka dobra książka?

Należy zaznaczyć, że ”Baśń o wężowym sercu albo wtóre słowo o Jakóbie Szeli” to fantastyczna powieść z dwóch powodów. Po pierwsze, ma fantastyczne motywy, a po drugie fantastyczny sposób prowadzenia prozy. Ta powieść czyta się jak opowieść, opowieść wymieszaną z plotkami, baśniami i opowieściami ludowymi przedstawianymi w karczmie przy kuflu piwa. Autor tych opowieści tka pajęczynę, z której nie sposób się wydostać. Prawdziwy porządek miesza się z magią i boskością, a wiedźmy, diabły i przedwczesne stworzenia idą do ludzi. Niemniej historia stworzona przez Raka idzie dalej, jest bardziej uniwersalna, bo sięga początku.

Książka zdjęcie utworzone przez freepik - pl.freepik.com
Jak książka ”Baśń o wężowym sercu albo wtóre słowo o Jakóbie Szeli” wyróżnia się na rynku wydawniczym?

Książka odnosi się do realiów XIX-wiecznej Galicji, i dostarcza nam nieco legend i magii, co wyróżnia ją na współczesnym rynku czytelniczym. Dużo dzikiej przyrody, dużo brutalności, ale też dużo humoru. Szalona wyobraźnia i piękny język – to wszystko można znaleźć w powieści Radka Raka Tania Książka – Baśń o wężowym sercu albo wtóre słowo o Jakóbie Szeli.

Jak postrzegać Jakuba Szelę?

Radek Rak chciał zmierzyć się z historią Jakuba Szeli, czołowego chłopa powstania galicyjskiego 1846 roku, ponad dekadę temu, ale wtedy brakowało mu wiedzy, by „zarządzać” tym tematem. Zaczął zagłębiać się w historię, aby dowiedzieć się, jak naprawdę się to przedstawiało. Łatwo jest albo gloryfikować Jakuba Szelę, albo winić go za cały rabunek w Galicji, albo uznać go za skutecznego przywódcę. Jest to, po pierwsze, przypisanie do współczesnej narracji, która nie ma zbyt dużego kontaktu z tą narracją XIX wieku, a po drugie warto się dowiedzieć, jak to było naprawdę.

Czym według autora kierował się Jakub Szela?

Wszystkie dostępne źródła czy też rozmaite opracowania, do których można dotrzeć, nie podały bezpośredniej przyczyny konfliktu między Jakubem Szelą a rodziną Boguszów, szlachecką rodziną, której Jakub został poddany i u której pracował. Nie dowiemy się, jakie było prawdziwe źródło konfliktu, ale wszystko sugerowało, że tło było bardzo osobiste. To wydaje się niepokojące. Szela nie był trybunem ludzi, którzy mówili: zrobimy rewolucję i zabijemy tych złych panów, bo nas wyzyskują, bo są źli. Wiadomo, że po prostu musiał jako człowiek normalnie z jakiegoś powodu podjąć określone kroki. I o tym jest książka “Baśni o wężowym sercu albo wtórego słowa o Jakóbie Szeli”.

Dotarcie do mitu

Z jednej strony Radosław Rak, jak sam stwierdził, szukał prawdy w opowiadaniu Jakuba Szeli, z drugiej zaś w powieści I o tym jest książka “Baśni o wężowym sercu albo wtórego słowa o Jakóbie Szeli” fakty zmieszano z legendami i mitami. Świat realistyczny jest tu tak samo ważny, jak świat magii, świat baśni. Te rzeczywistości współistnieją. Być może, zastanawiamy się, czym naprawdę jest rdzeń literatury fantasy. Wydaje się, że to mit. Dojdziemy zawsze do tego mitu jako do próby wyjaśnienia określonej rzeczywistości, próby zrozumienia otaczającego nas świata, tego, co się z nami dzieje, to jest oś tej literatury. Wokół tej osi, wokół znaczenia, te powieści są zbudowane i to właśnie lubią najbardziej dzisiejsi czytelnicy.

zdjęcie utworzone przez freepik - pl.freepik.com